Concerten zomer 2019

Bavel, H. Maria Hemelvaartkerk Dinsdag 4 juni 20.15 uur.
Concert op twee orgels.
Paul Henken en Drik Hoogstede, orgel en het Trombone kwartet van de Nieuwe Veste.

Bergen op Zoom, Gertrudiskerk
Zaterdag 22 juni 16.00 uur
Concert op het Ibach-orgel door studenten van het Conservatorium Antwerpen.

Zaterdag 31 augustus 16.00 uur
Concert op de orgels door Mark Christiaanse. ‘inspiratie’ muziek van Bach, Brahms en Perry.

Chaam, Ledevaertkerk
Vrijdag 12 juli 20.00 uur
Jan-Sjoerd van der Vaart, orgel en Peter van der Stoel, vleugel.

Breda, Grote Kerk
Woensdag 5 juni 12.45 uur
Orgelconcert jong talent, Bas Koster

Etten-Leur, Orgelkring Jacobus Zeemans

Hooge Zwaluwe, Protestantse Kerk en Restaurant Onze Kerk
Zaterdag 14 september
Van 10.00 uur tot 17.00 uur bespelingen.

Hulst, Willibrordusbasiliek

Klundert, De stad Klundert
Donderdag 18 juli
Van 12.00 tot 17.00 uur verzorgt de Franse organist Thierry Escaich een masterclass voor professionele organisten. Slotconcert om 20.00 uur.

Oosterhout, Sint-Jansbasiliek

Wouw, Lambertuskerk
Zondag 2 juni 16.00 uur.
Guus Siebelink, orgel m.m.v. Carel-Jan en Anita Reuver, zang ‘Muziek van oude en jonge meesters’.

Zondag 29 september 16.00 uur
Willem Ceuleers, orgel m.m.v. Klarinetkwartet Liquorice Stick in een ‘bijzondere ontmoeting’.

In memoriam Flip Veldmans

Op 3 november 2018 overleed op 69-jarige leeftijd Flip Veldmans. Hij was jarenlang redacteur van Jubilate en schreef vele artikelen voor dit blad, vooral over orgelmuziek. Van 1971 tot 2012 was hij dirigent van het Gummaruskoor van de Sint-Gummaruskerk in Steenbergen. De Nederlandse Sint-Gregoriusvereniging verleende hem hem de bronzen plaquette voor buitengewone verdiensten. Hans Smout schreef in het KDOV-blad het volgende In memoriam.

Flip werd geboren in Bakhuizen (Gaasterland) en groeide op in een katholiek gezin. Hij begon zijn muziekopleiding aan het toenmalige Nederlands Instituut voor Katholieke Kerkmuziek in Utrecht bij Bernard Bartelink. Hij behaalde daar het diploma voor orgel, piano en koordirectie. Daarna volgde het einddiploma orgel bij Arie Keijzer aan het Rotterdams Conservatorium. Tot slot studeerde hij aan het Antwerpse Koninklijk Conservatorium orgel bij Stanislas Deriemaeker.

Gummaruskoor

Flip begon in 1971 als organist en dirigent van het Gummaruskoor in de Sint-Gummaruskerk, een functie die hij daar tot 2012 uitoefende. Hij ging tevens als docent werken aan de Gemeentelijke Muziek- en Balletschool in Bergen op Zoom, waar hij als opvolger van Daan Manneke orgellessen gaf aan onder anderen Janno den Engelsman en Bert Becht.

Muziekgraveur

Flip was een man die hoge eisen stelde aan zichzelf en aan anderen. Van zijn zorgvuldigheid getuigde in het bijzonder zijn werkzaamheid als muziekgraveur. Diverse uitgeverijen, met name die zich inzetten voor liturgische muziek, profiteerden van zijn vaardigheid, gepaard aan zijn spreekwoordelijke accuraatheid. Zo maakte hij in 2005 muziekgravures voor de liedbundel ‘Zij zingen zich een weg’ van Hans Bouma. Naast al zijn werk beheerde hij met grote nauwkeurigheid de website Kerk&Orgel.nl.

Componist

Flip Veldmans profileerde zich daarnaast als componist van liturgische muziek, zoals een veel gezongen Ave Maria voor twee gelijke stemmen en orgel, een Geloofsbeljdenis en de Sint-Gummarusmis. Hij componeerde een groot aantal liederen en voorzag bestaande liederen van een functionele begeleiding.

Jubilate

Bestuurlijk was hij, als gezegd, een aantal jaren actief binnen de Katholieke Dirigenten- en Organistenvereniging. Daarnaast eveneens een groot aantal jaren binnen de diocesane afdeling van de Nederlandse Sint-Gregoriusvereniging (NSGV) van het bisdom Breda. Hij zorgde voor de diocesane NSGV-periodiek ‘Jubilate’ en hield het muzikaal-diocesane adressenbestand nauwlettend bij. Voor zijn bijzondere verdiensten in den breedte werd hij onderscheiden met de plaquette van de NSGV.

Vanwege zijn fysieke beperkingen waren zijn activiteiten de laatste jaren van zijn leven begrensd. Zijn werk als muziekgraveur en als beheerder van genoemde website waar hij zo aan verknocht was, zette hij zo lang mogelijk in zijn studio voort.

Zijn overlijden kwam toch nog vrij onverwacht, maar tot het laatst was hij helder van geest. Volgens zijn wens werd zijn lichaam ter beschikking gesteld aan de wetenschap. Flip is in besloten kring herdacht. Wij wensen zijn echtgenote Maria, zijn kinderen en kleinkinderen Gods zegen toe en heel veel sterkte met dit verlies.

Hans Smout, Bergen op Zoom, 2 december 2018, eerste Adventszondag

6 oktober: Dirigenten- en organistendag 2018

Foto Havang(nl) Wikimedia Commons

Hoe pak ik het aan?

Praktische tips voor koordirigenten en organisten.

Dirigenten- en organistendag 2018

Zaterdag 6 oktober 2018

Kerk van de H. Gertrudis, Bergen op Zoom

Elke dirigent of organist heeft van tijd tot tijd te maken met praktische problemen. Waarom stijgen of zakken we bij bepaalde passages en hoe los je dat op. Hoe kun je als organist met een voorspel of een intonatie de koorzang inleiden. En zo zijn er nog meer momenten waarop je als koordirigent of organist denkt: hoe pak ik dat aan? Twee ervaren docenten zullen dat uit de doeken doen: Hans Smout, oud-dirigent van Hortus Musicus Religiosus in Bergen op Zoom en Janno den Engelsman, organist van de Gertrudiskerk.

Voor de dirigenten:

  • repetitietechniek;
  • stemvorming, uitspraak, houding.
  • zuiverheid; waarom stijgen of zakken we juist hier?
  • ritme, gelijkheid in het zingen.
  • slagtechniek.

Voor de organisten:

  • waar moet een intonatie of voorspel aan voldoen en hoe maak ik die?
  • hoe begeleid ik een strofelied of een gereciteerde tekst, zoals een psalm?
  • literatuurspel bij de viering.

De deelnemers krijgen enkele werken ter voorbereiding toegestuurd. Daarnaast staan er op de dag uiteraard ook nog andere stukken die de moeite waard zijn op het programma. U doet dus ook nieuwe ideeën op voor uw repertoire!

Ditzelfde weekend vindt er ook een festival plaats rond het Ibach-orgel in de Gertrudiskerk. Vanaf 14.30u. zullen er diverse evenementen in en buiten de kerk zijn, zoals ‘De bonte stoet van Juliana en Ibach’ in combinatie met orgel- en/of beiaardspel.

De gastdocenten

Hans Smout was onder meer docent solozang, koordirectie en kerkmuziek aan het Brabants Conservatorium en van 1962 tot 2010 was hij kerkmusicus in Bergen op Zoom en dirigent van Hortus Musicus Religiosus in die stad. Sinds 2000 is hij dirigent van kamerkoor Musica Cordis.

Janno den Engelsman volgde zijn opleiding aan het Utrechts Conservatorium en het Nederlands Instituut voor Kerkmuziek. Hij is werkzaam als organist van de Gertrudiskerk in Bergen op Zoom en de Lambertuskerk in Wouw. Naast zijn privé lespraktijk voor orgel en kerkmuziek, is hij als docent orgel verbonden aan het Centrum voor de Kunsten in Bergen op Zoom.

Programma

9.30 uur Ontvangst met koffie/thee
10.00 uur Opening
10.05 uur Centrale workshop door Hans Smout en Janno den Engelsman
11.15 uur Workshop voor dirigenten door Hans Smout/Workshop voor organisten door Janno den Engelsman
12.15 uur Lunch
13.00 uur Gezamenlijke afsluiting
14.00 uur Einde

Praktische informatie

Plaats

Kerk van de H. Gertrudis, Grote Markt 10, 4611 NR Bergen op Zoom.

Organisatie

Commissie voor liturgische muziek Bisdom Breda en het St. Franciscuscentrum, centrum voor vorming en diaconale actie.

Aanmelden

U kunt zich aanmelden door uw gegevens vóór 28 september 2018 te mailen naar: opgave@sintfranciscuscentrum.nl onder vermelding van

  • uw stemsoort (i.v.m. het oefenkoor)
  • de keuze van de workshop (dirigent of organist)

of telefonisch 076 – 52 23 444 (maandag tot en met vrijdag van 8.30 – 12.30 uur).

De deelnemersbijdrage is slechts € 15 per persoon. Hiervoor ontvangt u koffie en een bescheiden lunch. U kunt dit bedrag storten op:

NL 57 RABO 0315 9852 59 t.n.v. Bisdom van Breda, inzake Liturgische Muziek te Breda.

met vermelding van ‘Dag voor dirigenten en organisten 2018’.

Bij betaling voor meerdere deelnemers graag de namen van de deelnemers doorgeven aan

jam.van.loenhout428@gmail.com

Dirigenten- en organistendag 2017: het materiaal

Onder de titel ‘Waar haal je het vandaan’, gaven we tijdens onze dirigenten- en organistendag op 7 oktober 2017 een aantal suggesties voor uw repertoire. Hier volgen er enkele:

Frans Bullens, Eer aan God
Download koorpartituur
De volledige partituur is voor € 2 te verkrijgen bij f.bullens@hetnet.nl

De verzamelde liturgische gezangen van Henk Jongerius, een uitgave van Gooi en Sticht
Een toelichting en een inhoudsopgave vindt u hier.

Enkele voorbeelden:

  • Gij die naar ons hebt omgezien (hymne) – Voorbeeld
  • Litanie uit liturgie voor de adventstijd (A. Gouzes) – Voorbeeld
  • Onbekend, dag en tijd (uit: Jaargetijden – 25 schriftliederen – Advent) – Voorbeeld

Selectie uit Continuo en het Gregoriusblad

  • Het ene brood (Communiezang voor SAB-koor en orgel, J. Vermulst) – Voorbeeld
  • Wees gegroet Maria (voor twee gelijke stemmen of driestemmig gemengd koor, J. Vermulst) – Voorbeeld
  • Al zwijgen wij (SAB koor, bew. R. Bot) – Voorbeeld

Uit de Choral Public Domain Library

Drie missen van Frans Bullens

Ter gelegenheid van het jubileum van de Quirinuscantorij schreef Frans Bullens de Missa in honorem Sancti Quirini: een mis voor vierstemmig koor en orgel, niet te lang, goed zingbaar en fris klinkend. Hier een voorbeeld uit deze mis.[su_document url=”https://www.nsgvbreda.nl/wp-content/uploads/2017/08/Sanctus_-_Quirinusmis_-_gedeelte_-_part_-_pdf2.pdf”]

De prijs is slechts € 8,- voor de partituur en € 1,- voor de koorpartituur.
Te bestellen bij:

Efbe-music
p.a. Gaarde 90
5103 ED Dongen
telefoon: 0162 321604
e-mail: f.bullens@hetnet.nl

Twee andere recente missen van zijn hand:
Missa in honorem Sancti Amandi (de Amandusmis, voor vierstemmig gemengd koor, fluit, klarinet, trompet, fagot, piano (harp) en orgel) (ook verschenen voor piano (harp) en orgel)

Missa in Assumptione Beatae Mariae Virginis. (voor twee-, drie of vierstemmig gemengd koor met orgel).

Te bestellen op hetzelfde adres.

Zangdag 2017

Twee- en driestemmige missen voor eucharistievieringen en uitvaarten: dat was het thema van de zangdag van 11 maart 2017. Hierbij de gegevens van twee missen die tijdens deze dag werden gepresenteerd:

De Hubertusmis van Frank van Nimwegen

Gecomponeerd in 2014 en opgedragen aan bisschop Hubertus Ernst. Verkrijgbaar bij uitgeverij Intrada

Bekijk een voorbeeld van de mis:
Gloria
Agnus Dei

Missa in Assumptione Beatae Mariae Virginis van Emmanuel Francinsky

Verkrijgbaar vis Efbe Music:
Efbe-music
p.a. Gaarde 90
5103 ED Dongen
telefoon: 0162 321604
f.bullens@hetnet.nl

Verslag Contactdag Zeeland 2016

Zaterdag 12 november werd voor de twintigste keer de Contactdag Zeeland gehouden. We waren te gast in de heilige Willibrordusbasiliek in Hulst. Eén van de vier kerken in ons bisdom met een heilige deur, dit naar aanleiding van het Bijzonder heilig Jaar van Barmhartigheid. Aansluitend bij dit heilige jaar had de zangdag als thema: ‘Zingen van Barmhartigheid’. Aan de zangdag verleenden Jan Schuurmans, verantwoordelijke voor kerkmuziek in het bisdom Breda en dirigent van de Kathedrale Cantorij, Marcel Mangnus, organist in de heilige Willibrordusbasiliek en adviseur van Koorkring Zeeuws-Vlaanderen en Wiel Hacking pastoraal werker in de heilige Pater Damiaanparochie.

Op het programma stonden liederen over gerechtigheid, bekering en genade. Tussen de zang gaf Wiel Hacking uitleg over het Jaar van Barmhartigheid en over barmhartigheid in ons leven.
Zijn lezing is in twee aflevering verschenen op het webblog Ondersteboven.

Gedachten bij een lied: Christus is opgestaan

In de liedbundel van onze lagere school stond boven ’Christus is opgestanden’ de mededeling Ootmarsum 12de eeuw. Daar was ik best een beetje trots op. Zo van: Goh, toen al Nederlandse liederen!

Maar het is gegaan als met onze Laurens Janszoon Koster. Uiteindelijk bleek Gutenberg de echte uitvinder te zijn.

Zo ook bij het paaslied, waarover ik vandaag iets wil vertellen. Ook hier ligt de oorsprong niet in ons eigen landje, maar in de regio Beieren. Wel blijft overeind staan dat wij dit gezang al heel vroeg in onze cultuur hebben opgenomen.

Jubilate 25, 1 (januari 1992)

Th. Klaus

Een stukje verleden

Het paaslied ‘Christ ist erstanden’ hoort thuis bij de paassequentia Victimae Paschali laudes. Het is van oorsprong geen uitgebreid strofenlied, zoals wij het nu kennen, maar veeleer een soort acclamatie, een feestelijke paasroep.

De oudste vorm van het lied kende namelijk maar een enkel couplet met als afsluiting Kyrie Eleison. Dat ene couplet diende als refrein. Het kerkvolk gaf daarmee in zijn eigen taal antwoord op het door de clerus in het Latijn gezongen Victimae.

Naast de afsluiting met Kyrie eleison komen we de afsluiting met Alleluia tegen. Niet zo vreemd gezien de tijd en de plaats van het gezang, namelijk in de paastijd en vlak voor de verkondiging van het Evangelie.

NB. U ziet, dat er ook toen al plaats was ingeruimd voor de zang van het kerkvolk. En niet zo maar als een randgebeuren, maar als wezenlijk onderdeel, als een beaming op hetgeen er zo juist gezongen was.

De tekst

Het is in de loop der jaren niet bij het ene couplet gebleven. Al spoedig kreeg men behoefte aan meerdere coupletten. Men wilde al zingende meerdere gedachten kwijt. Dat verschijnsel is geen zeldzaamheid. Mag ik u in dit verband nog even herinneren aan ons vorig lied (Jubilate 1991 nr. 3) met, op een bepaald moment, zelfs 25 coupletten. Op die manier ontstonden er allerlei versies.

Ook in onze hedendaagse bundels komen we allerlei tekst-versies tegen, waarbij we in het algemeen het volgende onderscheid kunnen maken. We zien teksten, die vrij letterlijk teruggaan op de oorspronkelijke versie en we krijgen te maken met teksten die een nieuwe herdichting rond het paasmysterie geven. Als voorbeelden noem ik:

Liedboek voor de kerken
Christus is opgestanden
al uit der moordenaars handen.
Dus willen wij allen vrolijk zijn,
Christus zal onze trooster zijn.
Kyrieleis.

Al zijn wij Gods gevangen,
naar Christus is ons verlangen.
Het kruis dat moeten wij dragen,
zullen wij Christus behagen,
Kyrieleis.

Christus heefl geleden,
Hij heeft voor ons gestreden,
de vijand is verwonnen,
de dood heeft Hij verslonden.
Kyrieleis.

Christus is nedergestegen,
Hij heeft victorie verkregen.
Hij is ons allen een Medicijn,
Christus zal onze Verlosser zijn.
Kyrieleis.

Christus is nu verrezen,
dus willen wij vrolijk wezen.
De dood heeft verloren haren naam
Christus verlost ons al te saam.
Kyrieleis.

Gezangen voor Liturgie
Christus is opgestaan,
leeg is het graf, Hij leeft voortaan.
In dat bittere tweegevecht Sloeg Hij de dood, wij zijn terecht.
Hallelujah.

Christus komt uit de nacht,
licht en vrede ons gebracht.
Maar nog is oorlog om ons heen,
liet Hij ons toch weer dood alleen?
Hallelujah.

Heer, ons geloof bezwijkt
als Gij ooit uit ons midden wijkt.
‘Zie, lk ben en lk blijf met U,
heilige geestkracht geef ik u.’
Hallelujah.

Leg ons de schriften uit.
Toon ons toch aan dat Gij het zijt!
Voer ons binnen het groot geheim
dat Gij een lijdende mens moest zijn.
Hallelujah.

Mijn Heer, mijn God zijt Gij.
Daarom, Christus, gedenken wij
uw verrijzenis uit het dood,
hier in het breken van het brood.
Hallelujah.

Zou men in de praktijk het lied willen laten samengaan met het Victimae paschali, dan zou men zich kunnen beperken tot couplet 1 en couplet 5 om daarna af te sluiten met het Alleluia.

Nogmaals een stukje verleden

Het lied is zo bekend en populair geweest, dat er ook buiten de liturgie te pas en te onpas teksten op werden gemaakt.

In 1506 redt graaf Edsard I van Oostfriesland de stad Groningen uit de handen van Vyth van Drachsdorf, bevelhebber van de hertog van Saksen. Als de graaf de stad binnentrekt, luiden de klokken en zingt men:

Christus is upgestande,
Herr Vyth moet nu uth dissen lande,
des willen wij alle froh syn
Grave Edsard wil onze troost syn.
Kyrie eleison.

En bij het beleg van Haarlem in 1573 werd er door soldaten, die in dienst van Spanje vochten, gezongen:

Christus is opgestanden
te Haarlem is een buit voorhanden,
des willen wij allegader vrolijk zijn
morgen zal de stad ons eigen zijn.
Kyrielyson.

De melodie

Zoals ik al vermeld heb, is ‘Christus is opgestanden’ oudtijds ontstaan als een soort antwoord, als een soort refrein bij het Victimae. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de melodieën een herkenbare verwantschap vertonen. Dat de componist zich door het notenmateriaal van de sequentia heeft laten inspireren, blijkt heel duidelijk, wanneer u de hoofdnoten van de laatste regels van het Victimae vergelijkt met de hoofdnoten van ons lied.christus_is_opgestaan-1

Gaan we de opbouw van onze melodie nader bekijken, dan onderscheiden we een hoofdmelodie en een refreinmelodie.christus_is_opgestaan-2

De hoofdmelodie zet in op de kwint (dominant) en heeft een prachtige accentuering (c-d) op het voornaamste woord. In de tweede regel ontspant de melodie zich en daalt zeer beheerst naar het rustpunt op de tonica (grondtoon).

In de derde regel zit wel een stijging, maar slechts tot de dominant. Met hetzelfde notenmateriaal als in de tweede regel keren we terug naar een bijna rust, want met de laatste noot van regel vier koppelen we Kyrie of Alleluia er aan vast.

De alleluia-melodie gaat terug naar het begin van de hoofdmelodie en blijft zich dan uitzingen rond de tonen: a-c-d
een trapje lager: c-a-f
nog een trapje lager: a-f-d

Uitvoering

Zing het lied pittig. Maak reeds van de inzet een feest en laat het niet verslappen. Houd een fris tempo aan. Een taak voor de dirigent!!! Geef leiding aan de gemeentezang. Laat ze niet aan hun lot over. Sla geen mooie, nietszeggende krullen, maar gebruik een duidelijke, niet mis te verstane dirigeertaal. Ga maar eens voor een spiegel staan. En wat voor een pracht kans voor de organist om daarbij behulpzaam te zijn. Anders gezegd: neem bij het voorspel meteen het juiste tempo, anders sticht men verwarring.

Begeleidingen

Bij Gooi en Sticht te Hilversum zijn de volgende begeleidingen verschenen:

  • Onder nummer OB–28 een orgelzetting door Bernard Huijbers.
  • In de bundel orgelbegeleidingen bij de Parochiebundel vindt u onder no. 138 een zetting van Edward Stam.
  • In de bundel ‘Eenvoudige voorspelen en begeleidingen bij vijf en twintig veelgezongen melodieën‘ treft u een voorspel (kort) en een orgelzetting aan van de hand van Maurice Pirenne.

Bij uitgeverij Annie Bank tenslotte:

  • In de bundel Zang en Tegenzang onder T 156 een begeleiding van Jan Mirck.

Zettingen

In de zo juist genoemde uitgave Zang en Tegenzang:
– T 157 een zetting voor S-A+orgel van Jan Mirck.
– T 158 een zetting voor C-T of A-B a capeIIa van Jan Mirck.
– T 159 een zetting voor S-A-T-B a capella van Jan Mirck.

Tenslotte nog dit. In het Cantorijboek I, uitgave no. 102 van ‘Centrum voor de protestantse kerkzang’ treffen we onder no. 14 een heel merkwaardige homofone zetting aan getoonzet door Jan van der Biezen.christus_is_opgestaan-3

Zoals u ziet, bestaat deze zetting uit een Cantus firmus met 2 bovenstemmen en 3 onderstemmen.

Jan van der Biezen geeft er deze aanwijzingen bij.

‘Deze cantorijzetting is op drie manieren uitvoerbaar.
1. De Cantus firmus met de bovenstemmen.
2. De Cantus firmus met de onderstemmen.
3. Alle stemmen.’

Dit cantorijboek is getekend en gedrukt door scriptorium Annie Bank. Ik kocht het een twintigtal jaren geleden bij Algemene Muziekhandel W. Alphenaar Kruisweg 49 te Haarlem voor de prijs van ƒ 2,15. Dat weet ik, omdat de prijs ook op de titelbladzijde staat ingetekend. TH. KLAUS

Zaterdag 18 april 2015

Viering 95-jarig bestaan Koorkring Gilze

19:00 uur, Onze-Lieve-Vrouw van Bijstandkerk Baarle-Nassau. Eucharistieviering ter gelegenheid van het 95-jarig bestaan Koorkring Gilze. Hoofdcelebrant bisschop J. Liesen.